İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Otizm Spektrum
  3. Uygulamalı Davranış Analizi(ABA Terapisi)

Uygulamalı Davranış Analizi(ABA Terapisi)


Giriş

Gelin bugün birlikte Uygulamalı Davranış Analizi(UDA)(wikipedia tanım) ya da daha yaygın bir ismi ile ABA Terapisine bakalım. UDA/ABA’ya göre insan davranışlarının öğrenilebilir olduğunu, diğer bir deyişle, öğrenmenin davranışın bir sonucu olarak meydana geldiğini öne süren öğrenme metodur. ABA Terapisinde davranışların öğrenilmesinde ve sürdürülmesinde pekiştirme, ceza ve sönme gibi birtakım ilkeler önemli rol almaktadır. ABA’ya göre davranışların bir amacı olduğu ve olumlu sonuç doğuran davranışların ileride tekrar edilme olasılığının arttığı görüşünü öne sürmektedir. Yani özet itibariyle öğrenciye yaptırmak istediğimiz şeyi yapması durumunda, önceden aileden alınmış bilgilerle hazırlanmış pekiştireç listesinden bir yiyecekle(yiyecek örnek olarak verilmiştir) tekrarını ve sürdürebilirliğini arttırmamız gerektiğini bize söyler

Uygulamalı Davranış Analizi Nedir?

Temeli davranışsal kurama dayanan ve davranışta gözlemlenebilir değişiklikler meydana gelmesini sağlayacak süreçlerin geliştirilmesine katkıda bulunan uygulamalı bilim dallarından birisi, uygulamalı davranış analizidir. Davranışların değiştirilmesi sürecinde klasik koşullama, edimsel koşullama ve sosyal öğrenme gibi bilimsel kuramlar doğrultusunda geliştirilmiş öğrenme ilkelerini kullanan uygulamalı davranış analizi; duyguları, düşünceleri ve diğer bilişsel özellikleri davranışsal kuram bağlamında değerlendirmektedir 

Uygulamalı Davranış Analizinin Odak Noktası Nedir?

Uygulamalı davranış analizinde doğrudan ve sürekli veri toplamak bireyin performansını doğru tanımlama, uygulama sürecine ilişkin uygun kararlar verme, hedef davranış için belirlenen ölçütün uygunluğuna ilişkin bilgi sağlama ve uygulama yapma açısından önemlidir. Uygulamalı davranış analizinde ilk olarak öğrenci için öncelikli davranışlar belirlenir. Öncelikli davranışların belirlenmesinde, varsa problem davranışlar üzerinde çalışılır. Eğer çocukta problem davranış yoksa öncelikli davranış belirlemede çocuk için işlevsel olan, çocuğun şimdiki hayatında girdiği ortamlarda kullanabileceği ve gelecekteki hayatında gireceği tahmin edilen ortamlarda kullanabileceği beceriler tercih edilir.

Çocuk için öncelikli davranışlar belirlendikten sonra bu belirlenen davranışlar arasından ilk olarak üzerinde çalışılacak hedef davranış belirlenir. Belirlenecek bu hedef davranışta çocuk için aciliyeti olan davranışlardan başlanır. Çocukta herhangi bir problem davranış varsa ilk hedef davranış problem davranıştır. Eğer çocukta problem davranış yoksa belirlenen öncelikli davranışlar arasından en önemli olanı belirlenir. En önemli olma durumuna da çocukla ve/veya aileyle yapılan görüşmelerle, gözlemlerle karar verilir.

Çocuk için başta öncelikli ve hedef davranışlar belirlendikten sonra çalışılacak davranışa en uygun veri kayıt teknikleri belirlenir. Uygulamaya geçilmeden önce uygulamada kullanılacak pekiştireçler ve ipuçları, çalışılacak çocuğa ve davranışa göre belirlenir. Uygulamaya dair tüm aşamalar belirlenip planlamalar yapıldıktan sonra uygulamaya geçilir. Uygulama esnasında belli aralıklarla belirlenen veri kayıt tekniğiyle çocuk değerlendirilir. Uygulamanın etkili ilerleyip ilerlemediği, çocuk üzerinde ne gibi etkiler oluşturduğu bu şekilde belirlenir.

Yapılan değerlendirmeler sonucunda alınan sonuca göre planlamada değişiklikler yapılabilir. Uygulama tamamlandığında yine değerlendirmeler yapılarak uygulamanın işe yarayıp yaramadığı belirlenir. Uygulamanın etkililiği az bulunduysa pekiştireçlerde veya ipuçlarında değişiklikler yapılarak uygulamaya devam edilir. Eğer uygulama etkili bulunduysa akıcılık ve kalıcılık aşamasına ardından genelleme aşamasına geçilir. Tüm bu aşamalar doğru ve etkili bir şekilde tamamlandıktan sonra çocuk için belirlenen başka bir öncelikli davranış hedef davranış olarak seçilir.

UDA/ABA Terapisi ve Dil ve Konuşma

Uygulamalı davranış analizi/ABA terapisi yaygın bir kanıda sadece otizmli çocuklar için uygulanabileceği söyleniyor ancak bu yanlış bir düşünce biçimidir. Geçikmiş dil ve konuşması olması önemli değil normal ve anormal gelişim gösteren tüm çocuklarda bunu uygulayabiliriz. Hatta bazı şirketler UDA’yı çalışanlarının verimliliğini arttırmak için uygulamaktadır. Peki dil ve konuşma geriliği olan bir çocukta UDA’yı nasıl uygularız? gelin bunu örneklerle birlikte biraz açalım.

Öğrencimizde kısıtlı sözcük dağarcığı var ancak bunları dahi kullanmak istemiyor, isteklerini işaretle gösteriyor. İlk değerlendirme esnasında aileden almış olduğumuz pekiştireç listesinden anlıyoruz ki öğrencimiz haribo jelibonları çok seviyor. Bir sonraki derse elimizde bir paket jelibon ile geliyoruz, kapıdan itibaren çocuğa göstermeden çalışmaya başlayacağımız esnada göstermemiz daha doğru olacaktır. Çocuğumuzun sözcük haznesinde ”anne” ve ”ver” sözcükleri var ama ”anne ver” kalıbı bulunmamakta, bulunsa dahi çocuk kullanmamakta. Buradaki linkte bulunan istek bildiren cümle materyalimiz ile çalışmalarımıza başlayacağız.

Çocuğun parmağından tutarak sırasıyla ilgili görsellere götürüp alıştırma yapıyoruz; ”Anne elma ver” gibi. Alıştırmalardan sonra kontrolü çocuğa bırakıp her sözcükleri birleştirip cümle kurmasını haribo jelibon ile ödüllendiriyoruz. Bizim istediğimiz kalıplar dışındaki kalıpları desteklemiyor, ödüllendirmiyoruz. Yeterki çocuk konuşun bizim için kurduğu kalıp önemli değil diye düşünmek doğru değildir. Olumlu/doğru davranışı pekiştirmemiz gerekiyor ki uygulamalı davranış analizinin esaslarına uyabilelim. Yukarıda verilen örnek bir öğrencinin uzun bir değerlendirmesi sonucunda hazırlanmıştır, bunu her öğrenciye genellemek doğru değildir.

Aklınızdaki soruları ve önerileri yorumlar kısmına ekleyebilirsiniz.

Umarım faydalı ve keyifli bir yazı olmuştur😊

Yorum Yap
Yazı Kaynakları
Erbaş, D., & Özkan, Ş. Y. (2017). Uygulamalı davranış analizi. Ankara: Pegem Yayıncılık.
Tekin-İftar, E. (2018). Uygulamalı davranış analizi. Ankara: Vize Akademi
Bu yazıya tepkiniz ne oldu?

Yazar Hakkında

Merhaba ben Odyolog Hakan Akyol. Burada websitemde normal ve anormal gelişim gösteren 0-6 yaş çocukların işitme, dil ve konuşma gelişimleri hakkında içerikler paylaşıyorum bana akyolhakan50@gmail.com üzerinden ulaşabilirsiniz.

Yorum Yap